Hz. Peygamber (sas) ve Zühd | Siyerden Ahlâka 20. Bölüm

Muhammed Emin Yıldırım Hocamızın anlatımı, Nuri Sardoğu ve Muhammed Cahit Şahinler’in sunumuyla Efendimiz’in (sas) güzel ahlâkını öğrenmeye gayret edeceğimiz Siyerden Ahlâka serimizin 20. bölümü.

1. Giriş ve Ramazan’ın Son 10 Günü

• Ramazan ayının son 10 gününde Müslümanların araması ve tesis etmesi gereken üç önemli zirve nokta bulunmaktadır. Birincisi, meleklerin iyi bir anımıza şahitlik etmesi için ibadetlerimizi artırarak Kadir Gecesi’ni aramaktır. İkincisi, Hz. Peygamber’in önemli bir sünneti olan ve Hira’yı yeniden yaşamak anlamına gelen itikafa girmektir. Üçüncüsü ise zühdü hayatımıza taşımaya çalışmaktır.
• İslam’da hayatı aşağılamak veya yeryüzünü imar etmekten vazgeçip ruhbanlaşmak yoktur; ancak bu günlerde dünyadan biraz çekilerek ruhanileşmek hedeflenmektedir.

2. Zühdün Uygulanabilirliği ve Dört Temel Alanı

• Geçmişteki büyük âlimlerin (Cüneyd-i Bağdadi, Şah-ı Nakşibendi vb.) zühd seviyesi günümüz modern insanı için çok zor ve erişilmez görünebilir. Ancak fıkıhtaki “Çoğu elde edilmeyenin azı terk edilmez” kaidesi gereği, zühdü tamamen reddetmek yerine küçük adımlarla uygulamaya başlamak gerekir. Zühdün dört temel alanı bulunmaktadır:
• Kıllet-i Taam (Az yemek): Tıka basa yememek, iftarda tabak sayısını veya porsiyonu azaltarak bedeni ve ruhu rahatlatmaktır.
• Kıllet-i Menam (Az uyumak): Uyku süresini örneğin yarım saat ya da bir saat azaltarak ibadete vakit ayırmaktır.
• Kıllet-i Kelam (Az konuşmak): Dünya kelamını azaltıp Allah’ın kitabıyla iletişimi artırmaktır.
• Uzlet-ün Anil Enam (İnsanlardan uzaklaşmak): Dedikodu ve boş işlerden, özellikle sosyal medyadan bir süreliğine çekilerek inzivaya çekilmektir.
• Bu alanlarda zühdün tadına varan bir kişi, zamanla geçmiş ulemanın hayatını daha iyi anlayacak ve bu hali tüm hayatına yayabilecektir.

3. Hırs Hastalığı ve Zühd Devası

• Hırs, insana ağır bedeller ödeten, gelecek kaygısı üreten ve hayatı zehir eden büyük bir hastalıktır. İlim ve tebliğ (davet) dışındaki dünyevi hırslar, kişide sürekli bir eksiklik illüzyonu yaratır, varlık içinde yokluk hissettirir ve kaybetme korkusuyla kişiyi kendi elleriyle bir zindana hapseder.
• Zühd ise hırs hapishanesinden çıkışı sağlayan yegane anahtardır; kişiye az ile yetinme becerisi, teskinlik ve huzur verir.

4. Zühdün Tanımı ve Yanlış Bilinenler

• Zühd, dünyaya küsmek veya el etek çekmek değil; dünyaya aşırı rağbet göstermemek ve dünya sevgisini kalbe sokmamaktır.
• Hz. Mevlana bunu okyanus (dünya nimetleri) ve gemi (kalp) metaforuyla anlatır; su geminin içine girmediği sürece sorun yoktur. Hz. Ali’nin ifadesiyle zühd, tüm dünyanın avuçların içinde olması ama gönlüne girmemesidir.
• Ayrıca zühd, Allah’ın helal-haram çizgilerine titizlikle uymak, övülmeye veya yerilmeye takılmamak ve helalleri de sınırlı kullanarak dünyaya karşı “perhiz/diyet” yapmaktır. Miskin ve pejmürde bir hayat yaşamak zühd değildir; sarayda yaşayıp gönlünü dünyaya kaptırmayan biri de zahit olabilir.

5. Hz. Peygamber’in Hayatında Zühd

• Hz. Peygamber’in zühdü, bizzat kendisinin yaptığı özel bir tercihtir. Allah’ın kendisine sunduğu “hükümdar peygamber” veya “kul peygamber” olma seçeneklerinden kul olmayı seçmiş, Miraç’ta ise fıtratın sembolü olan sütü tercih etmiştir.
• Hasır Üzerinde Uyuması: Mescidde kaba bir hasırın üzerinde yatardı. Ensar’dan bir hanım sahabinin gönderdiği içi doldurulmuş rahat döşeği iade ettirmiş ve kendi sadeliğini tercih etmiştir.
• Hz. Fatıma ve Torunları Olayı: Bir sefer dönüşü kızı Fatıma’yı ziyarete gittiğinde, kapıda yeni bir perde ve torunları Hasan ile Hüseyin’in kollarında gümüş bilezikler görünce içeri girmemiştir. Hz. Fatıma durumu anlayıp perdeyi dağıtmış, bilezikleri çıkarmış; Hz. Peygamber de çocuklara kemikten yapılmış iki bilezik taktırmıştır. Bu, Ehl-i Beyt’in lüks ve rahata kapılmaması için özel bir titizliktir.
• Hz. Ömer’in Ağlaması: Hz. Peygamber’in vücudundaki hasır izlerini görüp ağlayan ve Kayser/Kisra’nın zenginliklerini hatırlatan Hz. Ömer’e, “Dünya onların olsun, ahiret bizim olsun istemez misin?” buyurmuştur. Kendi durumunu “bir ağacın altında konaklayan yolcu” olarak nitelemiş ve ümmetinin en büyük fitnesinin (imtihanının) mal olacağı uyarısında bulunmuştur.

6. Sahabe Hayatında Zühd

• Hz. Ebubekir: Halifeliğinin ilk altı ayında ailesinin geçimi için insanların koyunlarını/ineklerini sağmıştır. Daha sonra bağlanan maaşın sadece ihtiyacı kadarını kullanmış, vefat etmeden önce artan parayı bir sandıkla Beytülmal’e iade etmiştir; bunun üzerine Hz. Ömer “Bize yaşanmaz bir hayat bıraktın” diyerek gözyaşı dökmüştür. Bir yaz günü soğuk su ikram edildiğinde Hz. Peygamber’in “dünyayı kendinden uzaklaştırdığı” anı hatırlayıp hüngür hüngür ağlamıştır.
• Hz. Ömer ve Şifa binti Abdillah: Dönemindeki büyük fetihlere ve ganimetlere rağmen hayat çizgisini hiç bozmamıştır. Şifa bint Abdillah, Yemen’den gelen miskin, omuzları düşmüş, uyuşuk sözde zahitleri görünce “Zahit böyle olmaz; zahit Ömer gibidir, yürüdüğü zaman yeri sarsar” diyerek gerçek İslam zühdünün dik ve güçlü durmak olduğunu vurgulamıştır. Nitekim Hz. Ömer de mescitte sabahtan akşama kadar oturup başkasının sırtından geçinen bu kitleye “Mütevekkil değil müekkil (yiyici)” diyerek tepki göstermiştir.
• Ebu Zerr el-Gıfari: Hz. Peygamber’in “Yeryüzünde İsa’nın zühdüyle yürüyen birini görmek isteyen ona baksın” dediği sahabedir. Evinde eşya bulunmamasına şaşıran arkadaşına, “Ben ahiretteki evime yatırım yapıyorum” demiştir.

7. Modern Çağ ve Zühd Tavsiyeleri

• İçinde bulunduğumuz çağ, tüketim çılgınlığının tavan yaptığı bir “deccaliyet çağı”dır. Gençleri evlilikten korkutan, insanları doyumsuzluğa sürükleyen bu tüketim çılgınlığına karşı Müslümanların kendi kodlarına dönmesi şarttır.
• Zühd hayatı, dünyadan tamamen el etek çekmek değil; ilişkilerimizi, ahlakımızı korumak adına kalabalıklar arasında yorulan ruhumuzu “inziva” ile şarj ederek yeniden hayatın içine karışmaktır. Muaz İbn Cebel’in oğluna tavsiyesi modern çağ için de bir reçetedir: “İnsanlarla az konuş ki Rabbinle daha fazla konuşasın.”

(70)