Hz. Peygamber (sas) ve Adalet | Siyerden Ahlâka 11. Bölüm

Muhammed Emin Yıldırım Hocamızın anlatımı, Nuri Sardoğu ve Muhammed Cahit Şahinler’in sunumuyla Efendimiz’in (sas) güzel ahlâkını öğrenmeye gayret edeceğimiz Siyerden Ahlâka serimizin 11. bölümü.

1. Adaletin Önemi: Hacdaki Arafat Benzetmesi

Adalet, hac ibadetindeki Arafat vakfesine benzetilmektedir.

Hacda bazı menasiklerin telafisi mümkünken, Arafat’a çıkmayan kişinin hacı olamaması gibi; bir Müslüman da adaleti kuşanmadığında adeta Müslümanlığı kaçırmış, onun özünü yitirmiş olur.

2. İslam’ın İki Kanadı ve Yönetimin Üç Temel Esası

İslam dini iki kanatlıdır: Tevhid (insan ile Allah arasındaki hukuku tanzim eder) ve Adalet (insan ile varlık, düşman, dost, doğa arasındaki hukuku tanzim eder). Bu iki kanat varsa Müslümanlık ayaktadır; zedelendiğinde sürünmeye mahkum olunur.

İslam toplumunun ve devletinin oluşması sadece sembollerle (bayrağa kelime-i tevhid yazmak vb.) olmaz. Bir yönetimin İslam devleti olabilmesi için temele tevhidi, gövdeye adaleti, dallara ise meşvereti (danışmayı) alması şarttır.

3. Adalet Nedir, Ne Değildir? (Adalet ve Eşitlik Farkı)

Adalet, mutlak manada eşitlik demek değildir; adalet, hak edene hak ettiğini vermektir.

Eşitlik bazen zulüm ve haksızlık olabilir. Örneğin; aslan ile ineğe eşit şekilde et vermek adalet değildir; aslana et, ineğe ot vermek adalettir.

Benzer şekilde 18 yaşındaki bir gence ve 2 yaşındaki bir çocuğa ekmeği tam ortadan bölüp eşit vermek adalet değildir; adalet fırsatta eşitlik sağlamaktır.

4. Hz. Peygamber’in (sas) Hayatında Adalet Örnekleri

Pek çok kişi Peygamberimizin (sas) namazını veya orucunu görerek değil, bizzat adaletini görerek Müslüman olmuştur.

Efendimiz (sas) 23 yıllık risaleti boyunca hiçbir zaman yakınlarını, hemşehrilerini veya sevdiklerini kayırmamıştır. En zorlu ve bedel gerektiren ilk seriyye görevlerini akrabalarına (Hz. Hamza, Abdullah b. Cahş vb.) verirken, ganimet ve hediye dağıtımında kızı Hz. Fatıma’ya bir hizmetçi bile vermeyerek adaleti gözetmiştir.

Üsame bin Zeyd ve Hırsızlık Yapan Kadın Olayı: Mekke’nin fethi günü Mahzum kabilesinden soylu bir kadın (Fatıma binti Esved) hırsızlık yapmıştır. Sahabiler, Peygamberimizin (sas) çok sevdiği Üsame bin Zeyd’i cezanın uygulanmaması için aracı (şefaatçi) yapmıştır. Efendimiz buna çok öfkelenmiş ve “Sizden önceki kavimler, içlerinden güçlü biri suç işlediğinde ceza vermeyip, zayıf biri işlediğinde had uyguladıkları için helak oldular. Vallahi hırsızlık yapan kızım Fatıma dahi olsa onun elini keserim!” diyerek hukukun üstünlüğünü ilan etmiştir.

5. Kur’an-ı Kerim’den ve Peygamberlerden Adalet Uyarıları

Hz. Musa ve Hz. Harun: Firavun’un zulmüne karşı mücadele ederken “zalime benzememe” ve eline güç geçince dünün mağduru bugünün zalimi olmama dersi vermişlerdir.

Hz. Davut: 99 koyun sahibi ile 1 koyun sahibinin davasında, her iki tarafı da dinlemeden hüküm vermemenin adalet olduğu öğretilmiştir.

Tu’me bin Übeyrık Olayı (Nisa 105-107): Müslüman Tu’me hırsızlık yapıp suçu Yahudi birine atmıştır. Kendi kabilesi Peygamberimizin Müslüman’ı kayıracağını düşünmüş ama inen ayetler “Sakın hainlere arka çıkma” diyerek Efendimizi (sas) ikaz etmiş ve Yahudi’nin hakkı teslim edilmiştir.

Hudeybiye ve Maide 8. Ayet: Hudeybiye sonrası Müslümanları umreden alıkoyan müşriklere karşı duyulan kinin, adaletsizliğe yol açmaması gerektiği vurgulanmıştır (“Bir kavme olan kininiz sizi adaletsizliğe sevk etmesin”).

6. Sahabe Nesli ve Adalet Uygulamaları

Hz. Ebubekir’in İlk Hutbesi: “İçinizden zayıf birisi hakkı alıncaya kadar yanımda güçlüdür. Haksız olan da hakkı yerine getirinceye kadar yanımda güçsüzdür” diyerek güce boyun eğmeyeceğini ilan etmiştir.

Hz. Ömer ve Cübbe Hesabı: Hz. Ömer hutbede itaat isterken Selman-ı Farisi ayağa kalkıp Hz. Ömer’in üzerindeki yeni cübbenin kumaşını nereden bulduğunu, herkese yetmeyecek kumaştan nasıl kendine tam bir cübbe çıkardığını sormuştur. Hz. Ömer’in oğlu Abdullah kalkıp kendi payını babasına verdiğini açıklayınca Selman “Şimdi konuş, seni dinleriz” demiştir.

Hz. Ömer’in Valilere Genelgesi: Valilere kapıcı kullanmamayı, lüks giyinmemeyi, her yıl mal beyanında bulunmayı, ayrıcalıklı davranmamayı emretmiş ve hac mevsiminde onları halkla yüzleştirmiştir.

Amr bin As ve Yahudi Olayı: Mısır Valisi Amr bin As’ın oğlu bir tartışmada bir Yahudi gence vurunca, Hz. Ömer, Mısır valisini ve oğlunu Medine’ye çağırıp, Yahudi gence valinin oğlunu kırbaçlatarak kısas uygulamıştır.

7. Hesap Bilinci ve “Müflis” Hadisi

Peygamberimiz adaletin temeline ahiret ve hesap bilincini yerleştirmiştir (“Boynuzsuz koyunun boynuzludan hakkını alacağı gün”).

Gerçek Müflis (İflas eden): Ashabın tüccar sandığı müflisi, Efendimiz (sas) şöyle tanımlamıştır: Dünyada namazı, orucu ve zekatı olan ancak ona buna söven, haksızlık yapan, iftira atan ve rüşvet yiyen kişidir. Ahirette terazinin başına geldiğinde kıldığı namazların sevapları haksızlık ettiği kişilere verilir, sevabı bitince onların günahları üstüne yüklenir ve cehenneme atılır; asıl iflas budur.

(73)