Hz. Peygamber (sas) ve Vakar | Siyerden Ahlâka 22. Bölüm

Muhammed Emin Yıldırım Hocamızın anlatımı, Nuri Sardoğu ve Muhammed Cahit Şahinler’in sunumuyla Efendimiz’in (sas) güzel ahlâkını öğrenmeye gayret edeceğimiz Siyerden Ahlâka serimizin 22. bölümü.

1. Giriş ve Vakarın Tanımı

• Vakar; insana onur, şeref ve saygınlık kazandıran, hayatın haysiyetini oluşturan temel bir ahlaki meziyettir. Vakarın olmadığı bir hayat, maddi imkanlar ne kadar iyi olursa olsun haysiyetten yoksundur.
• Vakar, sevinçte, üzüntüde, öfkede ve hüzünde dahi Müslümanca duruşu ve kimliği koruyabilmektir.
• Seyyid Şerif Cürcânî vakarı, “Müslümanlığın teenni ile (acele etmeden, soğukkanlılıkla) hareket etmesi” olarak tanımlar.
• Vakarın hayatımızdaki en büyük zıt kutbu hafif meşrepliktir; vakar yoksa ne yaptığı, ciddi mi şaka mı olduğu belli olmayan bir hafif meşreplik ortaya çıkar. Aynı zamanda vakarın olduğu yerde israf barınmaz; vakarlı bir Müslüman vaktini (örneğin sosyal medyada) gereksiz yere israf etmez.
• Günümüzün en büyük problemlerinden biri olan “büyüyememe ve olgunlaşamama problemi”, vakarın eksikliğinden kaynaklanmaktadır.

2. Hz. Peygamber’in (sas) Hayatında Vakar

• Hilye Rivayetleri: Hz. Ali, Ümmü Ma’bed ve Hz. Hatice’nin oğlu Hind b. Ebî Hâle’nin anlattığı hilye rivayetlerinde, Hz. Peygamber’in (sas) yürüyüşünde, sükutunda, sevincinde ve öfkesinde her daim vakarın zirvesinde olduğu aktarılır.
• Sükutun Dili: Peygamber Efendimiz fazlaca konuşmaz, uzun süre susardı; çünkü sükut da çok güçlü bir tebliğ ve vakar göstergesidir.
• Vakarın En Çok Vurgulandığı İki Yer: Hz. Peygamber (sas) vakarı en çok namaza gelirken ve Hac ibadeti sırasında tavsiye etmiştir. Namaza geç kalanların koşarak ve gürültüyle gelmesini yasaklamış; Arafat, Müzdelife ve Mina’da şeytan taşlarken dahi sükunet ve vakar emretmiştir.
• Allah’ın Sevdiği İki Huy: Efendimiz (sas), huzuruna çıkmadan önce kılık kıyafetini düzeltip temizlenerek teenni ile gelen bir sahabiye, “Sende Allah’ın sevdiği iki huy var: Hilim ve Vakar” demiştir.
• Savaşta Vakar: Berâ b. Âzib’in aktardığına göre, ordunun dağıldığı o en zorlu Huneyn gününde dahi Hz. Peygamber (sas) bineğinin üzerinde muazzam bir vakarla durmuştur.

3. Kur’an-ı Kerim ve Hadislerde Vakar

• Kur’an-ı Kerim’de vakar kelimesi kökleriyle beraber 9 yerde geçer. Ahzâb Suresi’ndeki “teberrüc” ayeti, kadınların evlerinde vakarla oturmalarını emrederek, vakarın evde öğrenildiğine işaret eder. Furkan Suresi’nde ise Rahman’ın kullarının yeryüzünde vakarla yürüdükleri, cahiller onlara sataştığında sadece “selam” diyerek geçtikleri belirtilir.
• Hadislerde, Hayber dönüşü bağırarak tekbir getiren sahabeler uyarılmış, israftan kaçınılması emredilmiştir. Hac ve Umre’deki ızdıba ve remel uygulamaları vakar ve izzetin bir göstergesidir. Ayrıca Efendimiz (sas), aşırı göz alıcı (çatlak kırmızı) elbiseler veya uyumsuz ayakkabılar giyilmesini vakar çerçevesinde uygun bulmamıştır. Hz. Ali’nin sarığını bizzat kendisi vakara uygun şekilde sarmıştır.

4. Sahabe Hayatından Vakar Tabloları

• Enceşe: Kadınların bulunduğu develeri hızlı süren Enceşe’yi Peygamberimiz (sas) “kristallere zarar verirsin” diyerek sükunete davet etmiştir.
• Cafer b. Ebî Tâlib: Necaşi’nin huzuruna çıktıklarında Müslümanlar eğilmemiş, “Peygamberimiz Allah’tan başkasının önünde eğilmemeyi öğretti” diyerek vakar dersi vermiştir.
• Rib’î b. Âmir: Sasani komutanı Rüstem’in şatafatlı çadırına girerken kılıcını teslim etmemiş, kılıcının ucuyla halıları yırtarak yürümüş ve “Sizi kula kul olmaktan kurtarıp Allah’a kul etmeye geldik” diyerek tarihi bir duruş sergilemiştir.
• Abdullah b. Huzâfe: Bizans’a esir düştüğünde domuz eti yememiş, şarap içmemiştir; ancak kralın, tüm Müslüman esirleri serbest bırakma şartı üzerine onun başını öpmüştür. Medine’ye döndüğünde Hz. Ömer, “Bir Müslümanı kurtardığı için onun başını öpmek benim boynumun borcudur” diyerek tüm sahabelerle birlikte onun başını öpmüştür.
• Ebû Dücâne: Uhud’da Peygamberimizin kılıcını alıp ölüm bandajını (kırmızı bez) takarak düşmana karşı gururla yürümüş; Efendimiz “Bu yürüyüşü Allah sevmez, ancak savaş meydanı hariç” demiştir. Ölüm döşeğinde ise yüzündeki sevincin nedenini “Vakarımı hiç bozmadım ve kalbimde hiçbir Müslümana karşı kin tutmadım” diyerek açıklamıştır.

5. Gençlere ve Günümüze Tavsiyeler

• Müslüman genç, girdiği kabın şeklini alan değil, katıldığı her suyu İslamileştiren zemzem suyu gibi etki eden olmalıdır.
• Modern deccaliyet çağı; sinema, futbol, müzik gibi unsurlarla hakkın sesini bastırmak için “gürültü” çıkarmaktadır. Bu durum, Mekkeli müşriklerin Kur’an okunurken teneke çalarak gürültü çıkarmasına benzer.
• Tebük dönüşü kopan şiddetli gürültüde herkes sağa sola koştururken, Sâlim Mevlâ Ebû Huzeyfe asasına yaslanıp vakarla dimdik durmuş, İbn Ömer de onun yanına sığınarak Peygamberimizden (sas) övgü almıştır.
• Deccaliyetin fitnelerine karşı Kehf Suresi Müslümanlar için önemli bir zırhtır.
• Vakarımızı korumak için daima iyilerle (salih insanlarla) beraber olmalı, helal ve haram çizgisine riayet etmeli ve sosyal medyanın vakarımızı zedelemesine izin vermemeliyiz.

(67)